วิทยาศาสตร์/หมวดวิชาชีววิทยา 15 บทเรียน

 

1. ระบบประสาท  สมองทำหน้าที่คิด ทำให้เรามองเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รับรู้รสสัมผัสต่าง ๆ รวมทั้งควบคุมการทำงานของอวัยวะภายในร่างกาย เช่น ควบคุมการทรงตัว การเต้นของหัวใจ โดยมีไขสันหลังและเส้นประสาทสื่อสารเชื่อมต่อไปยังร่างกายทุกส่วน ระบบประสาทแบ่งออกเป็น 2 ระบบ คือ ระบบประสาทส่วนกลาง และระบบประสาทส่วนปลาย เชื่อมต่อกันด้วยสัญญานคล้ายกับสัญญาณไฟฟ้า

 

2. ระบบกล้ามเนื้อ  การทำงานของกล้ามเนื้อทำให้เราสามารถเคลื่อนไหวและมีชีวิตเป็นปกติ กล้ามเนื้อแบ่งออกเป็น 3 ชนิด คือ กล้ามเนื้อลาย กล้ามเนื้อเรียบ และกล้ามเนื้อหัวใจ แม้ร่างกายจะอยู่ในสภาวะพักกล้ามเนื้อเหล่านี้ก็จะดึงรั้งกันในสภาวะหนึ่งเสมอ กล้ามเนื้อลายควบคุมโดย Motor Cortex ส่วนกล้ามเนื้อเรียบและกล้ามเนื้อหัวใจควบคุมการทำงานโดยกลุ่มเซลล์ประสาทในก้านสมองและไขสันหลัง

 

3. หมู่เลือดของคน  หมู่เลือดของคนเราแตกต่างกันไปตามพันธุกรรม โดยกำหนดเป็นระบบ ABO แบ่งเป็น 4 กลุ่ม คือ กลุ่ม A, B, O และ AB  วิธีการตรวจสอบหมู่เลือดและหลักการให้เลือดคือ เลือดของผู้ให้จะต้องไม่มีแอนติเจนตรงกับแอนติบอดีในเลือดของผู้รับ คนเรามีเลือดประมาณ 4-5 ลิตร ถ้าเอาออกไปประมาณเท่ากับน้ำ 2 แก้ว ไขกระดูกจะสามารถสร้างเลือดใหม่ได้ภายใน 7 วัน

 

4. หัวใจและการไหลเวียนเลือด  หัวใจและเส้นเลือดทำหน้าที่สูบฉีดเลือด ซึ่งมีสารอาหารและออกซิเจนให้ไหลเวียนไปตามเส้นเลือดเพื่อเลี้ยงร่างกาย แล้วนำเลือดดำกลับมาฟอกที่ปอดเพื่อเปลี่ยนเป็นเลือดแดงอีกครั้ง ห้องของหัวใจมีลัษณะคล้ายเครื่องสูบ ประกอบด้วย ลิ้นหัวใจ เส้นเลือดหัวใจ กล้ามเนื้อหัวใจ และคลื่นไฟฟ้าของหัวใจ ส่วนระบบเส้นเลือดแบ่งออกเป็น ระบบเส้นเลือดแดง ระบบเส้นเลือดดำ และระบบเส้นเลือดฝอย

5. โรคของหัวใจ  สาเหตุของการเกิดโรค ประมาณ 20-30% ของผู้ป่วยด้วยโรคหัวใจไม่เคยมีอาการมาก่อน เส้นเลือดจะเสื่อมลงเพราะมีคอเลสเตอรอล แคลเซียม สารเคมี และของเสียสะสมทำให้เส้นเลือดอุดตัน เมื่อเลือดไปเลี้ยงหัวใจไม่พอกล้ามเนื้อหัวใจจึงขาดเลือด การลดอัตราเสี่ยงจากโรค การใช้ยา การขยายเส้นเลือดโดยใช้ลูกโป่ง และการผ่าตัดต่อเส้นเลือดใหม่

6. การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม  การคัดเลือกพันธุ์เพื่อให้ได้สายพันธุ์ใหม่ ๆ ที่ทนต่อโรค  เกรเกอร์ เมนเดล ได้ทดลองผสมพันธุ์ถั่วลันเตาในลักษณะต่าง ๆ  ในนิวเคลียสของเซลล์จะมีโครโมโซม โครโมโซมแต่ละแท่งจะมีสาร DNA ซึ่งก็คือยีนที่ควบคุมลักษณะต่าง ๆ ของพืชและสัตว์ นำเสนอโครโมโซมของแมลงหวี่แสดงให้เห็นยีนแต่ละแถวที่ควบคุมลักษณะแต่ละอย่าง

 

7. โครโมโซมกับเพศของมนุษย์  สิ่งที่กำหนดเพศมนุษย์คือโครโมโซม สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดจะมีโครโมโซมไม่เท่ากัน โครโมโซมของมนุษย์มีทั้งหมด 46 คู่ เมื่อมีการสืบพันธุ์โครโมโซมเพศแม่และเพศพ่อจะลดจำนวนลงครึ่งหนึ่งแล้วมารวมกัน ซึ่งเราเรียกว่าโครโมโซม X และโครโมโซม Y  ถ้าจับคู่เป็น XX จะเป็นเพศหญิง ถ้าจับคู่ เป็น XY จะเป็นเพศชาย

 

8. ดี เอ็น เอ  รหัสชีวิต  มนุษย์จะมีรหัสที่กำหนดหน้าตา ลักษณะท่าทาง และควบคุมการทำงานของร่างกายมาจากพ่อแม่  เรียกว่า DNA (DNA-Deoxyribonucleic Acid) เรานำความรู้เกี่ยวกับ DNA มาใช้ในการสืบสวนหาผู้ร้ายหรือตรวจความเป็นพ่อแม่ลูก โดยใช้วิธีที่เรียกว่าการตรวจลายพิมพ์ DNA

 

9. องค์ประกอบของเซลล์  เซลล์เป็นหน่วยเล็ก ๆ ของสิ่งมีชีวิตที่มีหน้าที่กระจายพันธุ์ และสะสมลักษณะต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิต กล้องจุลทรรศน์ทำให้สามารถศึกษารายละเอียดและส่วนประกอบต่าง ๆ ของเซลล์ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เซลล์ของสิ่งมีชีวิตทุกชนิดประกอบด้วย Cell Membrane และ Protoplasm และการทำงานของเซลล์จะเป็นระบบสัมพันธ์กันหมด

 

10. แมลง  วงจรชีวิตของแมลงมีหลายรูปแบบ เช่น การเปลี่ยนแปลงรูปร่างทีละน้อย ๆ เช่น ตั๊กแตน จักจั่น เพลี้ย เป็นต้น และการเปลี่ยนแปลงแบบสมบูรณ์ คือจะมีการเจริญเติบโตเป็น 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวหนอน ระยะดักแด้ และระยะตัวแก่หรือตัวเต็มวัย เช่น ด้วง แมลงวัน ผึ้ง แมลงทับและผีเสื้อ เป็นต้น

 

11. ป่าไม้ให้ชีวิต  สรรพชีวิตมีมากมายหลายชนิด และที่เดียวซึ่งเราจะเห็นวิวัฒนาการอันยาวนานนี้ได้ก็คือที่ซึ่งเราเรียกว่าป่า  ดิน น้ำ อากาศ พืชและสัตว์ล้วนเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันเป็นวัฏจักรและมีความเป็นบูรณาการชีวิตจึงได้สมดุลมีความเป็นปกติ  ความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น ชนิด พันธุกรรม ระบบนิเวศน์ และความหลากหลายของการทดแทน

 

12. ป่าไม้ในเมืองไทย  ป่าไม้ในเมืองไทยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ป่าไม่ผลัดใบ (Evergreen Forest) และป่าผลัดใบ (Deciduous Forest) และป่าไม่ผลัดใบจะแบ่งออกเป็น 6 ประเภท ดังนี้  1) ป่าดิบชื้น  2) ป่าดิบแล้ง  3) ป่าดิบเขา  4) ป่าสนเขา  5) ป่าพรุ และ  6) ป่าชายเลน ซึ่งป่าแต่ละชนิดก็จะมีลักษณะและไม้ดัชนีแตกต่างกันไป เช่น ป่าดิบชื้นประกอบไปด้วยไม้วงศ์ยางเป็นไม้เด่น ตามลำต้นของไม้ในป่าประเภทนี้จะมีมอสและเฟิร์นยึดเกาะ เป็นต้น

 

13. ป่าเบญจพรรณ  ป่าเบญจพรรณเป็นป่าผลัดใบ ในประเทศไทยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ตามไม้เด่นในชั้นเรือนยอดสุด คือ  ป่าเบญจพรรณที่มีไม้สัก และป่าเบญจพรรณที่ไม่มีไม้สัก ป่าเบญจพรรณที่มีไม้สัก มีไม้เด่นคือไม้สักซึ่งชอบแสงสว่าง ส่วนป่าเบญจพรรณที่ไม่มีไม้สักนั้นครอบคลุมพื้นที่มากที่สุดของเมืองไทย ที่สำคัญคือป่าเบญจพรรณยังเป็นบ้านของช้างเพราะมีไผ่ซึ่งเป็นอาหารหลักของช้าง

14. ป่าเต็งรัง  โครงสร้างพันธุ์ไม้ในพื้นที่ ไม้ที่เป็นไม้ดัชนี คือเต็ง ซึ่งมักขึ้นปะปนกับรัง ยางพลวง แคราย ประดู่ และมะค่าโมง  สัตว์ในป่าเต็งรัง เป็นสัตว์ที่กินพืชบนผิวดิน เช่น กวางป่า ละอง และ ละมั่ง

 

15. การสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิต  การเกิดของสิ่งมีชีวิตใหม่และการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตนั้นจะต้องมีความสมดุลกัน นับตั้งแต่มนุษย์เข้าสู่ยุคอุตสาหกรรมการทำลายถิ่นกำเนิดและการทำลายสิ่งมีชีวิตตามธรรมชาติทวีความรุนแรงและรวดเร็วมากขึ้น การทำลายป่า เช่น การลดขนาด การแบ่งแยก การรุกรานถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติ และการนำสารเคมีมาใช้ มีผลต่อการดำรงอยู่ของชีวิตทั้งสิ้น